Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dikkatin kolayca dağılması, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik (aklına geleni yapma, sonucunu düşünmeden hareket etme) belirtilerinin, kişinin yaşamında en az bir alanı olumsuz etkileyecek boyutta olmasıyla kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur. Dikkatsizlik, hareket ya da dürtüsellik hepimizde zaman zaman görülebilir. Ancak bu tanıyı alan kişilerde bu belirtiler çok daha sık, daha şiddetli ve yaşamı etkileyecek boyuttadır. Bu nedenle DEHB, kişinin aile hayatından sosyal ilişkilerine, okul başarısından kendine güven ve benlik saygısına kadar çok çeşitli alanda olumsuz etkileri olan önemli bir ruh sağlığı sorunudur. Anne babaların DEHB olan çocukları hakkında en sık dile getirdikleri yakınmalar şunlar oluyor: “Bizi duymuyor, söylediklerimizi yapmıyor ya da defalarca söyledikten, bağırdıktan sonra yapıyor, günlük basit işlerini yapmıyor, çok ısrarcı, dediğini yaptırana kadar uğraştırıyor.” Öğretmenler ise bu çocukları tipik olarak şu cümlelerle tanımlar: “Çok hareketli, uzun süre bir yerde oturamaz. Sınıfta çevresiyle fazla ilgili, dersi dinlemiyor, sık sık yerinden kalkıyor, izin almadan konuşuyor. Kurallara uymuyor, düşünmeden hareket ediyor, yaptıktan sonra üzülüyor, özür diliyor.” Bu tanımlamalar sadece buzdağının tepesini anlatmaktadır. Gerçekte bu belirtilere eşik eden pek çok vardır. DEHB sadece fazla hareketli olmak, sadece ders dinlememek ve düşünmeden hareket etmekle sınırlı basit bir sorun değildir. DEHB olan bir çocuk çevresinden devamlı uyarı, eleştiri alan, istenmeme, dışlanma ve hayal kırıklıkları nedeniyle özgüveni sarsılmaya aday bir çocuktur. Kendisine yardım etmeye çalışan annesiyle sürekli çatışan, bir anda öfkeyle bağıran, hemen ardından pişman olan, ne zaman öfkeleneceği, neye üzüleceği belli olmayan bir çocuktur. Bu bozukluğun 3 temel belirtisi vardır: Dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik, dürtüsellik.
DİKKAT EKSİKLİĞİ NEDİR?
Dikkat eksikliği, dikkat süresinin ve yoğunluğunun kişinin yaşına göre olması gerekenden az olmasıdır. Dikkatin belirli bir noktaya toplanamaması ve kolayca dağılması, dağınıklık, unutkanlık, eşyaları kaybetme, dikkatsizce hatalar yapma gibi belirtilerle kendini gösterir. Dikkat eksikliğinde temel sorun kişinin belirli bir şeye odaklanamaması değil, o sırada içinden gelen başka bir şey yapma isteğine engel olmaması ya da çevreden gelen uyarıların sesini kısamamasıdır. Dikkat süresi ve yoğunluğu her yaşta farklıdır. 5-6 yaşlarındaki bir çocuk için normal kabul edilebilecek dikkat süresi 12 yaşındaki bir çocuk için kısadır. Bu nedenle her birey kendi yaş dilimi içinde değerlendirilmelidir. Dikkat eksikliği olan bireylerin dikkat becerileri yaşıtlarının dikkat süresi ve yoğunluğundan daha azdır. Örneğin DEHB olan 10 yaşındaki bir çocuğun dikkat süresi ve yoğunluğu, 7 yaşındaki bir çocuğun dikkat süresi ve yoğunluğu kadardır.
HİPERAKTİVİTE NEDİR?
Aşırı hareketlilik (hiperaktivite) bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayacak biçimde hareketli olmasıdır. Uzun süre yerinde oturamama, otururken elin ayağın kıpır kıpır olması, çoğu zaman hareket halinde olma, çok konuşma gibi belirtilerle kendini gösterir.